7 Dấu Hiệu Phân Biệt Đãng Trí Tuổi Già và Bệnh Lý Sa Sút Trí Tuệ Ở Người Cao Tuổi

Quá trình lão hoá do tuổi tác thường đi kèm với những thay đổi về trí nhớ và khả năng nhận thức. Tuy nhiên, không phải mọi dấu hiệu suy giảm trí nhớ đều là bệnh lý. Có những biểu hiện do quá trình lão hóa tự nhiên, và cũng có những dấu hiệu cảnh báo bệnh sa sút trí tuệ – một tình trạng nghiêm trọng, có khả năng tăng nặng theo theo thời gian. Nhiều gia đình nhầm lẫn giữa đãng trí tuổi già và bệnh lý sa sút trí tuệ ở người cao tuổi, dẫn đến bỏ lỡ giai đoạn vàng để can thiệp sớm và có kế hoạch chăm sóc phù hợp, chỉ phát hiện hoặc có trường hợp không phát hiện được, thâm chí khi diễn biến bệnh tăng nặng, khó kiểm soát.

Bài viết này sẽ giúp bạn phân biệt 7 dấu hiệu quan trọng để nhận biết sự khác biệt giữa đãng trí do tuổi già và bệnh lý sa sút trí tuệ, từ đó có kế hoạch chăm sóc phù hợp.

Suy giảm trí nhớ do lão hoá - Vì sao người già hay quên?

Lão hoá do tuổi tác là một quá trình sinh học tự nhiên ở con người. Cùng với thời gian, các tế bào não, tuần hoàn não, các chất dẫn truyền thần kinh suy giảm, do đó khả năng ghi nhận, duy trì, và truy xuất thông tin của não bộ cũng suy giảm. Hay nói cách khác, lão hoá có thể gây suy giảm trí nhớ ở người cao tuổi. Đây không phải là bệnh lý mà là quá trình thay đổi tự nhiên của con người.

Bệnh lý sa sút trí tuệ ở người cao tuổi

Sa sút trí tuệ là hội chứng bệnh lý đặc trưng bởi sự suy giảm nhận thức mãn tính, bao gồm trí nhớ, tư duy, khả năng định hướng, hiểu biết, ngôn ngữ, phán đoán, đủ nặng để ảnh hưởng đến cuộc sống hằng ngày. Sa sút trí tuệ (dementia) có thể có nhiều nguyên nhân, trong đó phần lớn do căn bệnh Alzheimer, kế đến là do các bệnh liên quan đến mạch máu não.

Sa sút trí tuệ có ảnh hưởng rất lớn đến sức khoẻ và chất lượng sống của người dân, đặc biệt là ở người cao tuổi. Theo một nghiên cứu dịch tễ học gần đây do GS Phạm Thắng và GS Vũ Anh Nhị chủ trì tiến hành, đã ghi nhận tỉ lệ mắc sa sút trí tuệ ở người có độ tuổi trên 60 lên đến 4.8% - 5%, ước tính có khoảng 600,000 người mắc sa sút trí tuệ. Tuy nhiên việc chẩn đoán và có kế hoạch chăm sóc từ sớm chưa được chú ý đúng mức, dẫn đến suy giảm chất lượng cuộc sống cho những người thuộc nhóm này.

Phân biệt suy giảm trí nhớ sinh lý và bệnh lý sa sút trí tuệ ở người cao tuổi

Xác định sớm các dấu hiệu của bệnh lý sa sút trí tuệ sẽ giúp người nhà có kế hoạch hỗ trợ người bệnh thăm khám và có kế hoạch chăm sóc phù hợp, tránh để đến khi tình trạng bệnh diễn tiến quá nặng và mất kiểm soát. Dưới đây là các dấu hiệu phân biệt đâu là suy giảm trí nhớ sinh lý - một hoạt động bình thường xảy ra cùng với lão hoá, đây là dấu hiệu của bệnh lý sa sút trí tuệ - cần có chuẩn đoán và kế hoạch chăm sóc phù hợp.

1. Mức độ quên và tần suất xảy ra

Ở người già bình thường, quên thường xảy ra với những việc nhỏ, không thường xuyên và có thể nhớ lại khi được nhắc nhở. Ví dụ như quên đặt chìa khóa ở đâu hoặc quên tên một người quen lâu ngày. Đây là dấu hiệu của quá trình lão hóa trí nhớ tự nhiên.

Ngược lại, trong bệnh sa sút trí tuệ, người bệnh quên những thông tin quan trọng, như quên các sự kiện gần đây, không nhớ được các cuộc hẹn quan trọng hoặc lặp lại câu hỏi nhiều lần mà không có khả năng nhớ lại dù đã được nhắc. Đặc biệt cần lưu ý, tần suất quên ngày càng nhiều và càng tăng nặng. Theo thời gian, người có bệnh lý sa sút trí tuệ có thể quên tên, gương mặt của những người thân trong gia đình, quên cả nơi ở, không gian sống thường ngày.

2. Khả năng thực hiện các công việc hàng ngày

Người già bị đãng trí do lão hóa vẫn có thể thực hiện các công việc hàng ngày như nấu ăn, dọn dẹp, quản lý tài chính cá nhân, dù có thể chậm hơn hoặc cần thời gian để nhớ lại các bước.

Ngược lại, người mắc bệnh sa sút trí tuệ thường gặp khó khăn trong việc thực hiện các công việc quen thuộc, như không biết cách sử dụng bếp gas, quên cách đi chợ, nấu ăn mặc dù trước đây hay thực hiện các công việc này. Hoặc người bệnh không thể tự chăm sóc bản thân, quên cách thực hiện các hoạt động vệ sinh cá nhân hàng ngày như chải đầu, đánh răng, tắm gội, v.v.

3. Khả năng định hướng không gian và thời gian

Lão hóa trí nhớ không ảnh hưởng nhiều đến khả năng định hướng. Người già vẫn biết ngày tháng, địa điểm và có thể di chuyển an toàn trong môi trường quen thuộc.

Bệnh sa sút trí tuệ gây ra mất định hướng rõ rệt. Người bệnh có thể lạc đường ngay trong khu vực quen thuộc, không biết ngày tháng hoặc nhầm lẫn giữa các mùa trong năm.

4. Khả năng ngôn ngữ và giao tiếp

Ở người cao tuổi bình thường, khả năng ngôn ngữ vẫn được giữ vững, chỉ có thể mất thời gian tìm từ hoặc quên tên một số từ hiếm dùng.

Người mắc bệnh sa sút trí tuệ thường gặp khó khăn trong việc tìm từ, nói lắp, hoặc sử dụng từ ngữ không chính xác, khiến người nghe khó hiểu. Họ có thể không hiểu những gì người đối diện đang nói và mất khả năng theo dõi cuộc trò chuyện một cách liền mạch.

5. Thay đổi về tính cách và hành vi

Lão hóa tự nhiên không gây ra thay đổi lớn về tính cách. Người già vẫn giữ được sự ổn định trong cảm xúc và hành vi.

Ngược lại, bệnh sa sút trí tuệ thường đi kèm với các thay đổi về tính cách như trở nên cáu gắt, lo lắng, trầm cảm hoặc mất hứng thú với các hoạt động từng yêu thích. Một số trường hợp có thể xuất hiện hành vi bất thường hoặc mất kiểm soát cảm xúc.

6. Khả năng học hỏi và tiếp thu thông tin mới

Người cao tuổi vẫn có thể học hỏi và tiếp thu thông tin mới, dù tốc độ có thể chậm hơn so với người trẻ. Họ có thể nhớ lại các kiến thức mới sau một thời gian luyện tập.

Người mắc bệnh sa sút trí tuệ gặp khó khăn trong việc học hỏi và ghi nhớ thông tin mới, dẫn đến việc không thể áp dụng kiến thức mới vào cuộc sống hàng ngày.

7. Mức độ ảnh hưởng đến cuộc sống và các mối quan hệ

Đãng trí do lão hóa thường không ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống và các mối quan hệ xã hội. Người già vẫn duy trì được các hoạt động xã hội và các mối quan hệ thân thiết.

Bệnh sa sút trí tuệ làm suy giảm khả năng giao tiếp và tương tác xã hội, khiến người bệnh dần rút lui khỏi các hoạt động xã hội, gây ảnh hưởng tiêu cực đến các mối quan hệ gia đình và bạn bè.

Tổng kết - Khi nào cần đi thăm khám về bệnh lý sa sút trí tuệ?

Nói tóm lại, nếu sự đãng trí có kèm theo sự suy giảm nhận thức điều hành của não bộ, mất định hướng thời gian và không gian, lặp đi lặp lại và có tính chất tăng nặng, gia đình nên có sự thăm khám và chẩn đoán phù hợp tại cơ sở y tế.

Việc phân biệt giữa đãng trí do lão hóa và bệnh sa sút trí tuệ rất quan trọng để có hướng chăm sóc và điều trị phù hợp, đặc biệt giúp nâng cao chất lượng sống cho cả người bệnh và gia đình. Nếu bạn hoặc người thân có những dấu hiệu nghi ngờ bệnh lý sa sút trí tuệ, nên tìm đến bác sĩ chuyên khoa để được đánh giá và tư vấn kịp thời.

Nếu bạn cần tư vấn về kế hoạch chăm sóc cho người có bệnh lý sa sút trí tuệ, hãy liên hệ Nanakai ngay hôm nay để được tư vấn miễn phí.

Tham khảo: Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sa sút trí tuệ 2023, Hiệp hội bệnh Alzheimer và Rối loạn thần kinh nhận thức Việt Nam https://alzvietnam.org/